ଓଭାରିଆନ୍ ସିଷ୍ଟ କ’ଣ?

ମହିଳାମାନଙ୍କ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ସମସ୍ୟା ମଧ୍ୟରେ ଓଭାରିଆନ୍ ସିଷ୍ଟ (Ovarian Cyst) ଏକ ସାଧାରଣ ଶବ୍ଦ ପାଲଟିଛି। ଅନେକ ସମୟରେ ମହିଳାମାନେ ପେଟ ଯନ୍ତ୍ରଣା ବା ଅନିୟମିତ ଋତୁସ୍ରାବ ପାଇଁ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇଥାନ୍ତି ଏବଂ ଅଲଟ୍ରାସାଉଣ୍ଡ ପରେ ଜାଣିବାକୁ ପାଆନ୍ତି ଯେ ତାଙ୍କର ସିଷ୍ଟ ଅଛି। ଏହା ଶୁଣିବା ପରେ ଅନେକ ଭୟଭୀତ ହୋଇଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ସବୁ ସିଷ୍ଟ ବିପଜ୍ଜନକ ନୁହେଁ।

ମହିଳାଙ୍କ ପ୍ରଜନନ ଅଙ୍ଗରେ ଦୁଇଟି ଡିମ୍ବାଶୟ (Ovaries) ଥାଏ। ଏହି ଡିମ୍ବାଶୟ ଭିତରେ ବା ଏହାର ଉପରି ଭାଗରେ ଯଦି କୌଣସି ତରଳ ପଦାର୍ଥ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଛୋଟ ମୁଣି ଭଳି ଅଂଶ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ, ତେବେ ତାହାକୁ ଓଭାରିଆନ୍ ସିଷ୍ଟ କୁହାଯାଏ।

ଅଧିକାଂଶ ସିଷ୍ଟ ପ୍ରାକୃତିକ ଭାବେ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥାଏ ଏବଂ କିଛି ମାସ ମଧ୍ୟରେ ନିଜେ ନିଜେ ଭଲ ହୋଇଯାଏ। କିନ୍ତୁ କିଛି ସିଷ୍ଟ ଜଟିଳ ରୂପ ଧାରଣ କରିପାରେ, ଯାହା ପାଇଁ ଡାକ୍ତରୀ ସହାୟତା ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ।

ଓଭାରିଆନ୍ ସିଷ୍ଟର ପ୍ରକାର

ସାଧାରଣତଃ ଓଭାରିଆନ୍ ସିଷ୍ଟକୁ ଦୁଇ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରାଯାଇଛି:

1. ଫଙ୍କସନାଲ୍ ସିଷ୍ଟ (Functional Cysts): ଏହା ସବୁଠାରୁ ସାଧାରଣ ସିଷ୍ଟ। ମହିଳାଙ୍କ ମାସିକ ଋତୁଚକ୍ର ସମୟରେ ଏହା ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ଏବଂ ଶରୀର ପାଇଁ କ୍ଷତିକାରକ ନୁହେଁ।

2. ପାଥୋଲୋଜିକାଲ୍ ସିଷ୍ଟ (Pathological Cysts): ଏହା କୋଷର ଅସ୍ୱାଭାବିକ ବୃଦ୍ଧି ଯୋଗୁଁ ହୋଇଥାଏ। ଏହା ମଧ୍ୟରେ ଡର୍ମୋଏଡ୍ ସିଷ୍ଟ, ସିଷ୍ଟାଡେନୋମା ଏବଂ ଏଣ୍ଡୋମେଟ୍ରିଓମା ଅନ୍ତର୍ଭୁକ୍ତ।

ଓଭାରିଆନ୍ ସିଷ୍ଟର ଲକ୍ଷଣ

ଅନେକ ସମୟରେ ସିଷ୍ଟର କୌଣସି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ। କିନ୍ତୁ ଯଦି ସିଷ୍ଟର ଆକାର ବଢ଼ିଯାଏ, ତେବେ ନିମ୍ନଲିଖିତ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଦେଇପାରେ:

ପେଟର ତଳ ଭାଗରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା: ପେଟର ଗୋଟିଏ ପାର୍ଶ୍ୱରେ କ୍ରମାଗତ ବା ତୀବ୍ର ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେବା।

ପେଟ ଫୁଲିବା: ପେଟ ଭାରି ଲାଗିବା ବା ଫୁଲିଯିବା (Bloating)।

ଅନିୟମିତ ଋତୁସ୍ରାବ: ମାସିକ ଧର୍ମ ଠିକ୍ ସମୟରେ ନ ହେବା ବା ଅଧିକ ରକ୍ତସ୍ରାବ ହେବା।

ପରିସ୍ରାରେ ଅସୁବିଧା: ବାରମ୍ବାର ପରିସ୍ରା ଲାଗିବା ବା ମୂତ୍ରାଶୟ ଉପରେ ଚାପ ଅନୁଭବ କରିବା।

ଶାରୀରିକ ସମ୍ପର୍କ ସମୟରେ କଷ୍ଟ: ମିଳନ ସମୟରେ ପେଟରେ ଯନ୍ତ୍ରଣା ହେବା।

ବାନ୍ତି ବା ମୁଣ୍ଡ ବୁଲାଇବା: ସିଷ୍ଟ ଯୋଗୁଁ ହର୍ମୋନର ପରିବର୍ତ୍ତନ ହେଲେ ଏପରି ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଯାଏ।

ସିଷ୍ଟ ହେବାର ମୁଖ୍ୟ କାରଣ

ଓଭାରିଆନ୍ ସିଷ୍ଟ ହେବା ପଛରେ ବିଭିନ୍ନ କାରଣ ଥାଇପାରେ:

ହର୍ମୋନାଲ୍ ସମସ୍ୟା: ଶରୀରରେ ହର୍ମୋନର ଅସନ୍ତୁଳନ ହେଲେ ସିଷ୍ଟ ହୋଇଥାଏ।

ଗର୍ଭଧାରଣ: ଗର୍ଭାବସ୍ଥାର ପ୍ରଥମ ସମୟରେ ଶିଶୁକୁ ସହାୟତା କରିବା ପାଇଁ ବେଳେବେଳେ ସିଷ୍ଟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ।

ଏଣ୍ଡୋମେଟ୍ରିଓସିସ୍: ଏହି ଅବସ୍ଥାରେ ଗର୍ଭାଶୟର ଟିସୁ ବାହାରେ ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗେ, ଯାହା ସିଷ୍ଟ ସୃଷ୍ଟି କରେ।

ପେଲଭିକ୍ ଇନଫେକ୍ସନ: ଯଦି ପ୍ରଜନନ ଅଙ୍ଗରେ କୌଣସି ଗୁରୁତର ସଂକ୍ରମଣ ହୁଏ, ତେବେ ତାହା ଡିମ୍ବାଶୟକୁ ବ୍ୟାପି ସିଷ୍ଟ କରିପାରେ।

ପରୀକ୍ଷା ଓ ନିଦାନ

ଡାକ୍ତରମାନେ ସାଧାରଣତଃ ନିମ୍ନଲିଖିତ ପଦ୍ଧତିରେ ଏହାର ପରୀକ୍ଷା କରନ୍ତି:

1. ପେଲଭିକ୍ ପରୀକ୍ଷା: ଶାରୀରିକ ଯାଞ୍ଚ କରି ସିଷ୍ଟର ଉପସ୍ଥିତି ଜାଣିବା।

2. ଅଲଟ୍ରାସାଉଣ୍ଡ (USG): ଏହା ଦ୍ୱାରା ସିଷ୍ଟର ଆକାର, ସ୍ଥାନ ଏବଂ ଏହା ତରଳ ନା କଠିନ ପଦାର୍ଥରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତାହା ଜଣାପଡ଼େ।

3. ରକ୍ତ ପରୀକ୍ଷା (CA-125): ସିଷ୍ଟ କର୍କଟ (Cancer) ହେବାର ଆଶଙ୍କା ଥିଲେ ଏହି ପରୀକ୍ଷା କରାଯାଏ।

ଓଭାରିଆନ୍ ସିଷ୍ଟର ଚିକିତ୍ସା

ସବୁ ସିଷ୍ଟ ପାଇଁ ଅପରେସନ ଆବଶ୍ୟକ ହୁଏ ନାହିଁ। ଚିକିତ୍ସା ସିଷ୍ଟର ଆକାର ଏବଂ ଲକ୍ଷଣ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ:

ପ୍ରତୀକ୍ଷା ଓ ନିରୀକ୍ଷଣ: ଯଦି ସିଷ୍ଟ ଛୋଟ ଥାଏ, ଡାକ୍ତର କିଛି ମାସ ଅପେକ୍ଷା କରିବାକୁ କୁହନ୍ତି।ଅଧିକାଂଶ ସମୟରେ ଏହା ନିଜେ ଭଲ ହୋଇଯାଏ।

ଔଷଧ: ହର୍ମୋନାଲ୍ ଗର୍ଭନିରୋଧକ ବଟିକା (Birth control pills) ଦିଆଯାଏ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ନୂଆ ସିଷ୍ଟ ସୃଷ୍ଟି ହୁଏ ନାହିଁ।

ସର୍ଜରୀ (Surgery): ଯଦି ସିଷ୍ଟର ଆକାର ବହୁତ ବଡ଼ ହୋଇଯାଏ, ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅଧିକ ହୁଏ ବା କର୍କଟ ହେବାର ଭୟ ଥାଏ, ତେବେ ଲାପାରୋସ୍କୋପି ବା ଲାପାରୋଟୋମି ମାଧ୍ୟମରେ ସର୍ଜରୀ କରାଯାଏ।

ପ୍ରତିକାର ଓ ଜୀବନଶୈଳୀ

ଓଭାରିଆନ୍ ସିଷ୍ଟରୁ ରକ୍ଷା ପାଇବା ପାଇଁ କିଛି ସତର୍କତା ଅବଲମ୍ବନ କରାଯାଇପାରେ:

ପୁଷ୍ଟିକର ଖାଦ୍ୟ ଖାଆନ୍ତୁ ଏବଂ ଓଜନ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ରଖନ୍ତୁ। ନିୟମିତ ବ୍ୟାୟାମ ଓ ଯୋଗ କରନ୍ତୁ। ମାସିକ ଋତୁଚକ୍ରରେ କିଛି ଅସ୍ୱାଭାବିକ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖିଲେ ତୁରନ୍ତ ଡାକ୍ତରଙ୍କ ପରାମର୍ଶ ନିଅନ୍ତୁ।

ନିଷ୍କର୍ଷ

ଓଭାରିଆନ୍ ସିଷ୍ଟ ଏକ ସାଧାରଣ ସମସ୍ୟା, ଯାହାକୁ ଉପଯୁକ୍ତ ସମୟରେ ଚିକିତ୍ସା କଲେ ସହଜରେ ଭଲ ହୋଇପାରେ। ଭୟଭୀତ ନ ହୋଇ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପ୍ରତି ସଚେତନ ରହିବା ଏବଂ ନିୟମିତ ସ୍ୱାସ୍ଥ୍ୟ ପରୀକ୍ଷା କରିବା ଜରୁରୀ।